Callimaco

Callimaco di Cirene

Ecale. Esametri; ionico epico; almeno un migliaio di versi.
Un esempio di ‘epillio’ alessandrino.

Inni. Esametri (tranne il quinto, che è in distici elegiaci); ionico epico e dorico (gli ultimi due Inni). Gli ultimi due componimenti si distinguono anche per la loro natura ‘mimetica’ o ‘drammatica’: il narratore assiste e in parte presiede a una cerimonia rituale che sembra svolgersi esattamente insieme al suo racconto. Questa tipologia narrativa caratterizza, in modo più limitato, anche l’Inno ad Apollo.

——Inno a Zeus.
——Inno ad Apollo.
——Inno ad Artemide.
——Inno a Delo.
——Inno per i lavacri di Pallade.
——Inno a Demetra.

Aetia. Distici elegiaci; ionico epico; quattro libri e diverse migliaia di versi.
I primi due libri hanno una struttura narrativa unitaria data dal dialogo fra il narratore-poeta e le Muse, che rispondono alle sue domande.
Gli ultimi due libri hanno invece una struttura episodica, poiché sono composti di elegie autonome, prive di qualsiasi raccordo narrativo. Il terzo libro inizia con la Victoria Berenices; la regina torna nuovamente alla fine del quarto libro (prima del cosiddetto Epilogo) nella Coma Berenices (fr. 110 Pf.).
Libro I
——Il ‘prologo’ (fr. 1 Pf.).
Libro II
——Il banchetto di Pollide (fr. 178 Pf. = 89 Massimilla).
Libro III
——Victoria Berenices (frr. 54-60j Harder = 143-156 Massimilla).
——Il sepolcro di Simonide (fr. 64 Pf. = 163 Massimilla)
——Aconzio e Cidippe (frr. 67-75 Pf. = 166-174 Massimilla)
Libro IV
——Coma Berenices (fr. 110 Pf.).
——L’‘epilogo’ (fr. 112 Pf.).

Giambi. 13 (?) componimenti in metri vari, fra i quali predomina il trimetro giambico scazonte (1, 13).
——Giambo 1 (fr. 191 Pf.). Ipponatte redivivo.
——Giambo 3 (fr. 193 Pf.). Eutidemo.
——Giambo 4 (fr. 194 Pf.). La contesa dell’alloro e dell’ulivo.
——Giambo 13 (fr. 203 Pf.). Il giambografo sotto attacco.

Μέλη (?).
La divinizzazione di Arsinoe (fr. 228 Pf.).

Elegie.
La vittoria di Sosibio (fr. 384 Pf.).

Epigrammi.

Ibis.

Pinakes (frr. 429-456 Pf.). In 120 libri.

Aconzio e Cidippe (Aetia 3)

fr. 67 Pfeiffer/Harder = 166 Massimilla

Αὐτὸς Ἔρως ἐδίδαξεν Ἀκόντιον, ὁππότε καλῇ
——ᾔθετο Κυδίππῃ παῖς ἐπὶ παρθενικῇ,
τέχνην – οὐ γὰρ ὅγ’ ἔσκε πολύκροτος – ὄφρα λέγο ̣ ̣[
τοῦτο διὰ ζωῆς οὔνομα κουρίδιον.
ἦ γάρ, ἄναξ, ὁ μὲν ἦλθεν Ἰουλίδος ἡ δ’ ἀπὸ Νάξου,                 5
Κύνθιε, τὴν Δήλῳ σὴν ἐπὶ βουφονίην,
αἷμα τὸ μὲν γενεῆς Εὐξαντίδος, ἡ δὲ Προμήθ̣[ου,
καλοὶ νησάων ἀστέρες ἀμφότεροι.
πολλαὶ Κυδίππην ὀλ[ί]γην ἔτι μητέρες υἱοῖς
ἑδνῆστιν κεραῶν ᾔτεον ἀντὶ βοῶν·                                   10
κείνης ο[ὐ]χ̣ ἑ̣τ̣έ̣ρη γὰρ ἐπὶ λασίοιο γέροντος
Σιληνοῦ νοτίην ἵκετο πιδυλίδα
ἠοῖ εἰδομένη μάλιον ῥέθος οὐδ’ Ἀριήδης
ἐς χ]ο̣ρὸν εὑδούσης ἁβρὸν ἔθηκε πόδα·
]ήκ̣η̣σ̣[ ̣] ̣δ’ ἔκστασις, οὔτινος αὐ̣τῆς̣                15
         ] ̣ν κ̣ε̣  ̣[       ]ς̣ ἔ̣χ̣ε̣ι̣ν ϊ[ ̣] ̣ου·
—                       ]ασιν ᾠκίσ̣[σα ̣ ̣] ̣
ἀ]πειπάμεν̣[
] ̣[ ̣]ν ἐπιτ̣ιμ̣[      ]α
μ]οῦνον ἔμε̣ν  ̣α̣[                                   20
] ̣[ ̣]ν ὄθμ̣ασιν[
] ̣[

10ἑδνῆστιν: “sposa” (hapax).
13. μάλιον = μᾶλλον (forma ionica). ῥέθος οὐδ’ Ἀριήδης

fr. 68 Pf./H. =

fr. 68 Pf./H. = 167 M.

——μέμβλετο δ’ εἰσπνήλαις ὁππότε κοῦρος ἴοι
φωλεὸν ἠὲ λοετρόν

1. μέμβλετο: ppf. di μέλω.
εἰσπνήλαις: εἰσπνήλας o εἴσπνηλοςου, “amante”.

fr. 69 Pf./H. = 168 M.

πολλοὶ καὶ φιλέοντες Ἀκόντιον ἧκαν ἔραζε
——οἰνοπόται Σικελὰς ἐκ κυλίκων λάταγας

1. ἔραζε: “a terra”, avverbio formato con l’aggiunta del suffisso -δε (ἔρασ-δε).

fr. 70 Pf./H. = 169 M.

ἀλλ’ ἀπὸ τόξου
——αὐτὸς ὁ τοξευτὴς ἄρδιν ἔχων ἑτέρου

fr. 72 Pf./H. = 171 M.

ἄγραδε τῷ πάσῃσιν ἐπὶ προχάνῃσιν ἐφοίτα

1. ἄγραδε = ἄγρονδε, “in campagna”, avverbio formato con l’aggiunta del suffisso -δε.
τῷ: avverbio, “perciò”.

fr. 73 Pf./H. = 172 M.

ἀλλ’ ἐνὶ δὴ φλοιοῖσι κεκομμένα τόσσα φέροιτε
γράμματα, Κυδίππην ὅσσ’ ἐρέουσι καλήν.

fr. 74 Pf./H. = 173 M.

————ì] ̣ ̣[
————] ̣απ[
λιρὸς⌋ ἐγώ, τ⌊ί δέ σοι τόνδ’ ἐπέθηκα φόβον;
] ̣ελα ̣[

fr. 75 Pf./H. = 174 M.

ἤδη καὶ κούρῳ παρθένος εὐνάσατο,
τέθμιον ὡς ἐκέλευε προνύμφιον ὕπνον ἰαῦσαι
ἄρσενι τὴν τᾶλιν παιδὶ σὺν ἀμφιθαλεῖ.
Ἥρην γάρ κοτέ φασι – κύον, κύον, ἴσχεο, λαιδρέ
θυμέ, σύ γ’ ἀείσῃ καὶ τά περ οὐχ ὁσίη·                                 5
ὤναο κ̣άρτ̣’ ἕνεκ’ οὔ τι θεῆς ἴδες ἱερὰ φρικτῆς,
ἐξ ἂν ἐπεὶ καὶ τῶν ἤρυγες ἱστ̣ορίην.
ἦ πολυιδρείη χαλεπὸν κακόν, ὅστις ἀκαρτεῖ
——γλώσσης· ὡς ἐτεὸν παῖς ὅδε μαῦλιν ἔχει.
ἠῷοι μὲν ἔμελλον ἐν ὕδατι θυμὸν ἀμύξειν                    10
——οἱ βόες ὀξεῖαν δερκόμενοι δορίδα·
δειελινὴν τὴν δ’ εἷλε κακὸς χλόος, ἦ̣λθε̣ δὲ νοῦσος,
——αἶγας ἐς ἀγριάδας τὴν ἀποπεμπόμεθα,
ψευδόμενοι δ’ ἱερὴν φημίζομεν· ἣ τότ’ ἀνιγρή
——τὴν κούρην Ἀ̣ίδε̣ω μέχρις ἔτηξε δόμων.                 15
δεύτερον ἐστόρνυντο τὰ κλισμία, δεύτερον ἡ π̣α̣[ῖ]ς̣
——ἑπτὰ τεταρταίῳ μῆνας ἔκαμνε πυρί.
τὸ τρίτον ἐμνήσαντο γάμου κά̣τ̣α̣, τ̣ὸ τρίτον αὖ̣τ̣[ις
——Κυδίππην ὀλοὸς κρ̣υμὸς ἐσῳκίσατο.
τέτρατον [ο]ὐκέτ’ ἔμεινε πατὴρ ἐ ̣  ̣  ̣  ̣φ̣ ̣  ̣ο̣ ̣  ̣  ̣[           20
——Φοῖβον· ὁ δ’ ἐννύχιον τοῦτ’ ἔπος ηὐδάσατο·
“Ἀρτέμιδος τῇ παιδὶ γάμον βαρὺς ὅρκος ἐνικλᾷ·
——Λύγδαμιν οὐ γὰρ ἐμὴ τῆμ̣ος̣ ἔκηδε κάσις
οὐδ’ ἐν Ἀμυκλαίῳ θρ̣ύ̣ο̣ν̣ ἔπλεκεν οὐδ’ ἀπὸ θήρης
——ἔκλυζεν ποταμῷ λ̣ύ̣μ̣ατα Παρθενίῳ,                         25
Δήλῳ δ’ ἦν ἐπίδημος, Ἀκόντιον ὁππότε σὴ παῖς
——ὤμοσεν, οὐκ ἄλλον, νυμφίον ἑξέμεναι.
ὦ̣ Κ̣ή̣υξ, ἀλλ’ ἤν με θέλῃς συμφράδμονα θέσθαι,
—— ̣  ̣]ν  ̣  ̣ τελευτήσεις ὅρκια θυγατέρος·
ἀργύρῳ οὐ μόλιβον γὰρ Ἀκόντιον, ἀλλὰ φαεινῷ          30
——ἤλεκτρον χρυσῷ φημί σε μειξέμεναι.
Κοδρείδης σύ γ’ ἄ̣ν̣ω̣θεν ὁ πενθερός, αὐτὰρ ὁ Κεῖος
——γαμβρὸς Ἀρισταίου [Ζη]ν̣ὸς ἀφ’ ἱερέων
Ἰκμίου οἷ̣σ̣ι̣ μέμ[η]λεν ἐπ’ οὔρεος ἀμβώνεσσιν
——πρηΰνειν χαλ[ε]πὴν Μαῖραν ἀνερχομένην,              35
αἰτεῖσθαι τὸ δ’ ἄημα παραὶ Διὸς ᾧ τ̣ε̣ θαμεινοί
——πλήσσονται λινέ̣αις ὄρτυγες ἐν νεφέλαις.”
ἦ θεός· αὐτὰρ ὁ Νάξον ἔβη πάλιν, εἴρετο δ’ αὐτήν
——κούρην, ἡ δ’ ἀν’ ἐτῶ̣ς̣ πᾶν ἐκάλυψεν ἔπος
κἦν αὖ σῶς· ̣  ̣  ̣ λοιπόν, Ἀκόντιε, σεῖο μετελθεῖν           40
—— ̣  ̣  ̣  ̣  ̣  ̣ η̣νιδιην ἐς Διονυσιάδα.
χἠ θεὸς εὐορκεῖτο καὶ ἥλικες αὐτίχ’ ἑταίρης
——ᾖδον ὑμηναίους οὐκ ἀναβαλλομένους.
οὔ σε δοκέω τημοῦτος, Ἀκόντιε, νυκτὸς ἐκείνης
——ἀντί κε, τῇ μίτρης ἥψαο παρθενίης,                          45
οὐ σφυρὸν Ἰφίκλειον ἐπιτρέχον ἀσταχύεσσιν
——οὐδ’ ἃ Κελαινίτης ἐκτεάτιστο Μίδης
δέξασθαι, ψήφου δ̣’ ἂν ἐμῆς ἐπιμάρτυρες ε̣ἶ̣ε̣ν̣
——οἵτινες οὐ χαλεποῦ νήιδές εἰσι θεοῦ.
ἐκ δὲ γάμου κείνοιο μέγ’ οὔνομα μέλλε νέεσθαι·          50
——δὴ γὰρ ἔθ’ ὑμέτερον φῦλον Ἀκοντιάδαι
πουλύ τι καὶ περίτιμον Ἰουλίδι ναιετάουσιν,
——Κεῖε, τεὸν δ’ ἡμεῖς ἵμερον ἐκλύομεν
τόνδε παρ’ ἀρχαίου Ξενομήδεος, ὅς ποτε πᾶσαν
——νῆσον ἐνὶ μνήμῃ κάτθετο μυθολόγῳ,                                   55
ἄρχμενος ὡς νύμφῃσι[ν ἐ]ναίετο Κωρυκίῃσιν,
——τὰς ἀπὸ Παρνησσοῦ λῖς ἐδίωξε μέγας,
(Ὑδροῦσσαν τῷ καί μιν ἐφήμισαν), ὥ̣ς̣ τ̣ε Κυ̣ρή̣[νης
——  ̣  ̣  ̣  ̣ θ̣υσ̣[  ̣]τ̣ο̣  ̣  ̣ ᾤκεεν ἐν Καρύαις·
ὥ]ς τέ μιν ἐννάσσαντο τέων Ἀλαλάξιος αἰεί                               60
——Ζεὺς ἐπὶ σαλπίγγων ἱρὰ βοῇ δέχεται
Κᾶρες ὁμοῦ Λελέγεσσι, μ̣ε̣τ̣’ οὔνομα δ’ ἄλλο βαλ̣έσ̣θ̣[αι
——Φοίβου καὶ Μελίης ἶνις ἔθηκε Κέως·
ἐν δ’ ὕβριν θάνατόν τε κεραύνιον, ἐν δὲ γόητας
——Τελχῖνας μακάρων τ’ οὐκ ἀλέγοντα θεῶν                           65
ἠλεὰ Δημώνακτα γέρων ἐνεθήκατο δέλτ[οις
——καὶ γρηῢν Μακελώ, μητέρα Δεξιθέης,
ἃς μούνας, ὅτε νῆσον ἀνέτρεπον εἵνεκ’ ἀλ̣[ι]τ̣[ρῆς
——ὕβριος, ἀσκηθεῖς ἔλλιπον ἀθάνατοι·
τέσσαρας ὥς τε πόληας ὁ μὲν τείχισσε Με̣γ̣α̣κ̣λ̣ῆ̣ς̣                      70
——Κάρθαιαν, Χρυσοῦς δ’ Εὔπ[υ]λος ἡμιθέης
εὔκρηνον πτολίεθρον Ἰουλίδος, αὐτὰρ Ἀ̣κα̣ῖ̣ο̣ς̣
——Ποιῆσσαν Χαρίτων ἵ̣δ̣ρ̣υμ’ ἐυπλοκάμων,
ἄστυρον Ἄφραστος δὲ Κορή[σ]ιον, εἶπε δ̣έ̣, Κ̣ε̣ῖ̣ε̣,
——ξυγκραθέντ’ αὐταῖς ὀξὺν ἔρωτα σέθεν                                 75
πρέσβυς ἐτητυμίῃ μεμελημένος, ἔ̣ν̣θεν̣ ὁ π̣α̣ι̣δό̣ς̣
——μῦθος ἐς ἡμετέρην ἔδραμε Καλλιόπην.

3. τᾶλιν: τᾶλις, ιδος, ἡ, “fidanzata”.
4. κοτέ = forma ionica di ποτέ.
6ὤναο: aor. m. di ὀνίνημι, lett. “per te fu un bene”.
ἕνεκ(α) = ὅτι.
7ἐξ . . . ἤρυγες: aor. (in tmesi) di ἐξερεύγομαι.
8. ὅστις: da intendere τούτῳ, ὅς.
ἀκαρτεῖ = ἀκρατεῖ.
14. ἀνιγρή = ἀνιαρή.
18. ἐμνήσαντο . . . κά̣τ̣α̣: aor. di καταμιμνήσκομαι (in tmesi), “pensare a/progettare qualcosa”.
21ἐννύχιον: “dal buio della cella” (ἐμμύχιον Pohlenz).
22. ἐνικλᾷ = ἐγκλᾷ.
35. χαλ[ε]πὴν Μαῖραν ἀνερχομένην: può essere inteso bene come costrutto ab urbe condita.
39. ἀν(ὰ) . . . ἐκάλυψεν: tmesi.
40. κἦν: crasi di καὶ ἦν.
57. λῖς = λέων (forma epica)
61. ἐπὶ . . . δέχεται: tmesi.
62. μ̣ε̣τ̣(ὰ) . . . βαλ̣έσ̣θ̣[αι: tmesi.
ἄλλο: qui in funzione prolettica a indicare il risultato dell’azione verbale.
70πόληας = πόλεις.
75σέθεν = σοῦ.